ਜਿੱਥੇ ਗੰਗਾ ਹਿਮਾਲਿਆ ਛੱਡ ਕੇ ਮੈਦਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ — ਅਤੇ ਜਿੱਥੇ, ਪੁਰਾਣਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਹਰ ਕੀ ਪੌੜੀ ਦੇ ਬ੍ਰਹਮ ਕੁੰਡ ਵਿੱਚ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਦੀਆਂ ਬੂੰਦਾਂ ਡਿੱਗੀਆਂ ਸਨ। ਉਸ ਦੇ ਪਾਵਨ ਕੰਢਿਆਂ ਉੱਤੇ ਅਗਲਾ ਮਹਾਸਮਾਗਮ ਮਕਰ ਸੰਕ੍ਰਾਂਤੀ 2027 ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਹਰਿਦੁਆਰ — ਹਰਿ-ਦੁਆਰ, ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਦਰਵਾਜ਼ਾ — ਉਹ ਥਾਂ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਗੰਗਾ, ਗੰਗੋਤਰੀ ਤੋਂ ਦੇਵਭੂਮੀ ਦੇ ਪਹਾੜਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਰਾਹ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੋਈ, ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਭਾਰਤ ਦੇ ਮੈਦਾਨਾਂ ਨੂੰ ਛੂੰਹਦੀ ਹੈ। ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਲੋਕ ਇਸ ਥਾਂ ਨੂੰ ਮਾਇਆਪੁਰੀ ਕਹਿੰਦੇ ਸਨ, ਸੱਤ ਮੋਕਸ਼-ਪੁਰੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ, ਉਹ ਨਗਰੀਆਂ ਜਿੱਥੇ ਮੁਕਤੀ ਆਪ ਬਖ਼ਸ਼ੀ ਜਾਂਦੀ ਦੱਸੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸਮੁੰਦਰ ਮੰਥਨ ਮਗਰੋਂ ਜਦੋਂ ਗਰੁੜ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਦਾ ਕੁੰਭ ਲੈ ਕੇ ਉੱਡਿਆ, ਤਾਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਦੀਆਂ ਬੂੰਦਾਂ ਇੱਥੇ ਡਿੱਗੀਆਂ, ਉਸ ਕੁੰਡ ਵਿੱਚ ਜਿਸ ਨੂੰ ਹੁਣ ਹਰ ਕੀ ਪੌੜੀ ਵਿਖੇ ਬ੍ਰਹਮ ਕੁੰਡ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ — “ਹਰੀ ਦੇ ਚਰਨ-ਚਿੰਨ੍ਹ” — ਜਿੱਥੇ ਘਾਟ ਦੀ ਉੱਪਰਲੀ ਕੰਧ ਉੱਤੇ ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦਾ ਚਰਨ-ਚਿੰਨ੍ਹ ਸਥਾਪਿਤ ਹੈ।
ਕੁੰਭ ਹਰਿਦੁਆਰ ਉਦੋਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ (ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ) ਕੁੰਭ ਰਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਸੂਰਿਆ ਮੇਖ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰੇ। ਬਾਰਾਂ-ਸਾਲਾ ਪੂਰਨ ਕੁੰਭਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਹਰਿਦੁਆਰ ਅਰਧ ਕੁੰਭ ਵੀ ਮਨਾਉਂਦਾ ਹੈ — ਛੇ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰਲੇ ਬਿੰਦੂ ਦਾ “ਅੱਧਾ ਕੁੰਭ” — ਅਤੇ ਇਹੀ 2021 ਦੇ ਪੂਰਨ ਕੁੰਭ ਮਗਰੋਂ 2027 ਵਿੱਚ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ। “ਅਰਧ” ਸ਼ਬਦ ਨੂੰ ਇਸ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਘਟਾਉਣ ਨਾ ਦਿਓ: ਉਹੀ ਗੰਗਾ, ਉਹੀ ਬ੍ਰਹਮ ਕੁੰਡ, ਉਹੀ ਅਖਾੜੇ, ਅਤੇ ਕਰੋੜਾਂ ਸ਼ਰਧਾਲੂ। ਹਰਿਦੁਆਰ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਰਾਜ ਨੇ ਸ਼ਾਹੀ ਇਸ਼ਨਾਨਾਂ ਲਈ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਨਾਮ ਰਸਮੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਅਪਣਾਇਆ ਹੈ — ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਇਸ਼ਨਾਨ।
दशानां तु सहस्राणां गङ्गायां स्नानजं फलम् । तत्फलं कुम्भपर्वे तु एकस्नानेन लभ्यते ॥ (ਦਸ਼ਾਨਾਂ ਤੁ ਸਹਸ੍ਰਾਣਾਂ ਗੰਗਾਯਾਂ ਸ੍ਨਾਨਜੰ ਫਲਮ੍ । ਤਤ੍ਫਲੰ ਕੁੰਭਪਰ੍ਵੇ ਤੁ ਏਕਸ੍ਨਾਨੇਨ ਲਭ੍ਯਤੇ ॥) ਗੰਗਾ ਵਿੱਚ ਹਜ਼ਾਰ ਇਸ਼ਨਾਨਾਂ ਦਾ ਫਲ ਕੁੰਭ ਪਰਵ ਦੇ ਇੱਕੋ ਇਸ਼ਨਾਨ ਨਾਲ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। — ਜਿਵੇਂ ਕੁੰਭ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਪਾਠ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ (ਸਕੰਦ ਪੁਰਾਣ ਪਰੰਪਰਾ)
| ਤਾਰੀਖ਼ · 2027 | ਮੌਕਾ | ਕੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ |
|---|---|---|
| 14 January | ਮਕਰ ਸੰਕ੍ਰਾਂਤੀ ਆਰੰਭ | ਮੇਲਾ ਰਸਮੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਸੂਰਿਆ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਮੁੜਨ (ਉੱਤਰਾਯਣ) ਨਾਲ ਪਹਿਲੀ ਵੱਡੀ ਡੁਬਕੀ |
| 6 February | ਮੌਨੀ ਅਮਾਵਸ ਪਰਵ | ਮੱਸਿਆ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਪਵਿੱਤਰ ਮੌਨ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ — ਅਥਾਹ ਅੰਦਰੂਨੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਦਿਨ |
| 11 February | ਬਸੰਤ ਪੰਚਮੀ ਪਰਵ | ਬਸੰਤ ਦਾ ਆਗਮਨ; ਪੀਲੇ ਬਸਤਰਾਂ ਵਾਲੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਮਾਂ ਸਰਸਵਤੀ ਦਾ ਸਨਮਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ |
| 20 February | ਮਾਘ ਪੂਰਨਿਮਾ ਪਰਵ | ਮਾਘ ਦੀ ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ; ਮਹੀਨਾ ਭਰ ਦੇ ਕਲਪਵਾਸ ਦੇ ਵਰਤ ਸਿੱਧ ਹੁੰਦੇ ਹਨ |
| 6 ਮਾਰਚ | ਮਹਾਸ਼ਿਵਰਾਤਰੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਇਸ਼ਨਾਨ | ਅਖਾੜੇ ਪੂਰੇ ਠਾਠ-ਬਾਠ ਨਾਲ ਹਰ ਕੀ ਪੌੜੀ ਵੱਲ ਵਧਦੇ ਹਨ — ਨਾਗਾ ਸਾਧੂ ਪਹਿਲੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਇਸ਼ਨਾਨ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਦੇ ਹਨ |
| 8 ਮਾਰਚ | ਸੋਮਵਤੀ ਅਮਾਵਸ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਇਸ਼ਨਾਨ | ਸੋਮਵਾਰ ਨੂੰ ਪੈਂਦੀ ਮੱਸਿਆ, ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਆਪਣਾ ਦਿਨ — ਇੱਕ ਦੁਰਲੱਭ ਤੇ ਪ੍ਰਬਲ ਸੰਯੋਗ |
| 14 ਅਪ੍ਰੈਲ | ਮੇਖ ਸੰਕ੍ਰਾਂਤੀ · ਵਿਸਾਖੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਇਸ਼ਨਾਨ | ਸੂਰਿਆ ਮੇਖ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ — ਹਰਿਦੁਆਰ ਕੁੰਭ ਦੀ ਧੁਰੀ; ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਇਸ਼ਨਾਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹਾਨ |
| 20 ਅਪ੍ਰੈਲ | ਚੇਤ ਪੂਰਨਿਮਾ ਸਮਾਪਤੀ | ਵਿਦਾਇਗੀ ਦਾ ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ ਇਸ਼ਨਾਨ; ਮੇਲਾ ਮੁੜ ਗੰਗਾ ਨੂੰ ਅਰਪਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ |
ਹਰ ਹਰਿਦੁਆਰ ਕੁੰਭ ਦਾ ਦਿਲ। ਇੱਥੇ ਸ਼ਾਮ ਦੀ ਗੰਗਾ ਆਰਤੀ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀਵਿਆਂ ਦੀਆਂ ਲੋਆਂ ਨਦੀ ਉੱਤੇ ਤੈਰਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਹੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਡਿੱਗਿਆ ਸੀ। ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਇਸ਼ਨਾਨ ਵਾਲੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਘਾਟ ਵਾਰੋ-ਵਾਰੀ ਤੇਰਾਂ ਅਖਾੜਿਆਂ ਲਈ ਰਾਖਵਾਂ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ; ਆਮ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਜਲੂਸਾਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਜਾਂ ਨਹਿਰ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਲੱਗਦੇ ਘਾਟਾਂ ਉੱਤੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਪਰੰਪਰਾ ਮੰਨਦੀ ਹੈ ਕਿ ਹਰਿਦੁਆਰ ਵਿਖੇ ਕੁੰਭ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਈ ਜਨਮਾਂ ਦੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਕਰਮ ਘੋਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਹਜ਼ਾਰ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਯੱਗਾਂ ਦਾ ਪੁੰਨ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ — ਕਿਉਂਕਿ ਹਰਿਦੁਆਰ ਮੋਕਸ਼-ਪੁਰੀ ਹੈ — ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਮੁਕਤੀ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਾਸਤਰ ਤੋਂ ਪਰ੍ਹੇ: ਪਹੁ ਫੁਟਾਲੇ ਵੇਲੇ ਬਰਫ਼ ਵਰਗੀ ਠੰਢੀ ਗੰਗਾ ਵਿੱਚ, ਪਿੱਠ ਪਿੱਛੇ ਹਿਮਾਲਿਆ ਅਤੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਲੱਖਾਂ ਜਾਪ ਕਰਦੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਵਿੱਚ ਖੜ੍ਹਨਾ ਅਜਿਹਾ ਅਨੁਭਵ ਹੈ ਜੋ ਹਿਰਦੇ ਨੂੰ ਸਦਾ ਲਈ ਵਿਸ਼ਾਲ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਲਗਾਤਾਰ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਕੁੰਭ ਹੀ ਉਹ ਪਲ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ਰਧਾ ਸੁਣੀ-ਸੁਣਾਈ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਅੱਖੀਂ ਵੇਖੀ ਬਣ ਗਈ।
ਹਰਿਦੁਆਰ ਅਰਧ ਕੁੰਭ ਮੇਲਾ 2027 14 ਜਨਵਰੀ ਤੋਂ 20 ਅਪ੍ਰੈਲ 2027 ਤੱਕ ਚੱਲੇਗਾ, ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਇਸ਼ਨਾਨ (ਸ਼ਾਹੀ ਸਨਾਨ) 6 ਮਾਰਚ (ਮਹਾਸ਼ਿਵਰਾਤਰੀ), 8 ਮਾਰਚ (ਸੋਮਵਤੀ ਅਮਾਵਸ) ਅਤੇ 14 ਅਪ੍ਰੈਲ 2027 (ਮੇਖ ਸੰਕ੍ਰਾਂਤੀ/ਵਿਸਾਖੀ) ਨੂੰ ਹੋਣਗੇ।
ਹਰ ਕੀ ਪੌੜੀ ਅਤੇ ਉੱਥੋਂ ਦੇ ਬ੍ਰਹਮ ਕੁੰਡ ਵਿੱਚ, ਜਿੱਥੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਦੀ ਬੂੰਦ ਡਿੱਗੀ ਸੀ — ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਇਸ਼ਨਾਨ ਵਾਲੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਅਖਾੜੇ ਉੱਥੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਦਕਿ ਲੱਖਾਂ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਨਾਲ ਲੱਗਦੇ ਗੰਗਾ ਘਾਟਾਂ ਉੱਤੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।
kumbhmela.guru/join ਉੱਤੇ ਮੁਫ਼ਤ ਰਜਿਸਟਰ ਕਰੋ — ਤੁਹਾਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਇਸ਼ਨਾਨ ਦੀਆਂ ਸੂਚਨਾਵਾਂ, ਸਫ਼ਰ ਤੇ ਠਹਿਰਾਅ ਦਾ ਤਾਲਮੇਲ, ਅਤੇ ਤਿਆਰੀਆਂ ਅੱਗੇ ਵਧਣ ਨਾਲ ਐਪ ਦੀ ਪਹੁੰਚ ਮਿਲੇਗੀ।
ਹਰ ਕੀ ਪੌੜੀ, ਗੰਗਾ ਦੇ ਘਾਟ, ਮਨਸਾ ਦੇਵੀ, ਸਟੇਸ਼ਨ ਤੇ ਹਸਪਤਾਲ — ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ ਲਈ ਜਾਣਕਾਰੀ ਵੇਖਣ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵੀ ਪਿੰਨ ਉੱਤੇ ਟੈਪ ਕਰੋ।